Niet-drinkbaar water tijdens een blackout: het drie-vatenplan

Wanneer tijdens een blackout pompen, druksystemen of waterbedrijven uitvallen, wordt schoon drinkwater snel de waardevolste voorraad in huis. Toch blijft water nodig voor het toilet, vloeren, handen, afwas en eenvoudige schoonmaak. Daarvoor dient niet-drinkbaar gebruikswater. Het moet duidelijk gescheiden blijven van drinkwater, zodat niemand per ongeluk vervuild water drinkt of ermee kookt.

De eenvoudigste aanpak is een plan met drie vaten. Vat één is uitsluitend bestemd voor drinkwater. Het blijft gesloten en krijgt duidelijk het opschrift “DRINKWATER”. Vat twee bevat niet-drinkbaar water voor relatief schone taken, zoals handen wassen met zeep, oppervlakken afnemen of een beperkte lichaamswas. Vat drie is alleen voor het doorspoelen van het toilet of grof schoonmaakwerk. Markeer het opvallend met “NIET DRINKEN” en bewaar het op afstand van de drinkwatervoorraad.

Bepaal al vóór de storing hoeveel water per dag voor elk doel mag worden gebruikt. Drinkwater en water voor voedselbereiding krijgen altijd voorrang. Daarna volgen handhygiëne en noodzakelijke reiniging. Toiletspoelingen, dweilen en andere klussen worden beperkt of gecombineerd. Een eenvoudig dagrantsoen voorkomt dat de hele voorraad al op de eerste dag opraakt.

Geschikte bronnen voor gebruikswater zijn bijvoorbeeld vooraf gevuld kraanwater, opgevangen regenwater of water dat tijdens het wassen slechts licht vervuild is geraakt. Ook koud water dat normaal wegloopt terwijl je op warm water wacht, kan vóór een crisis worden opgevangen. Gebruik stevige, schone emmers of jerrycans met een deksel. Gebruik nooit vaten waarin eerder brandstof, bestrijdingsmiddelen of andere giftige stoffen zaten.

Niet al het gebruikte water kan opnieuw worden ingezet. Water met ontlasting, luierresten, bloed, braaksel, oplosmiddelen, brandstof, agressieve schoonmaakmiddelen of resten van rauw vlees hoort niet in de voorraad gebruikswater. Chemisch vervuild water wordt niet veilig door het te koken. Gebruik het ook niet om te wassen, te douchen of oppervlakken schoon te maken die met voedsel in aanraking komen.

Spoel een toilet alleen handmatig door wanneer de afvoerleidingen en riolering werken en de autoriteiten geen andere instructies geven. Veel toiletten kunnen worden doorgespoeld door water snel rechtstreeks in de pot te gieten. Verspil hiervoor geen drinkwater. Als de riolering is uitgevallen of terugstroming mogelijk is, moet je stoppen met spoelen. Dan is een afzonderlijke noodtoiletoplossing nodig met stevige zakken, absorberend materiaal en een goed afsluitbare afvalbak.

Ook bij schoonmaken is de volgorde belangrijk. Verwijder vuil eerst droog met een bezem, doek of papier. Gebruik pas daarna water en altijd in kleine hoeveelheden. Voor handen blijft zeep belangrijk; zichtbaar vuil mag niet alleen met handdesinfectie worden behandeld. Een washand en een kleine kom verbruiken veel minder water dan een lopende kraan of douche.

Leg bij elk vat gebruikswater een kleine maatbeker of schep. Zo komen er geen vuile handen in en blijft de hoeveelheid controleerbaar. Kinderen en bezoekers moeten weten welke vaten verboden zijn. Verschillende kleuren, grote labels en aparte opslagplaatsen voorkomen gevaarlijke verwisselingen.

Ga er na herstel van de watervoorziening niet meteen van uit dat het water veilig is. Volg de aanwijzingen van het waterbedrijf, spoel leidingen alleen volgens hun instructies en reinig alle gebruikte vaten grondig. Gooi resterend gebruikswater van onbekende of twijfelachtige herkomst weg en verklaar het nooit achteraf tot drinkwater.

Bronnen: CDC, How to Create an Emergency Water Supply en How to Find Clean Water in an Emergency; US EPA, Onsite Non-Potable Water Reuse Research.