Donau op recordlaagte: Hongarije sluit enige kerncentrale

Hongarije heeft aan de noodrem getrokken: de kerncentrale van Paks, normaal gesproken de ruggengraat van de Hongaarse elektriciteitsvoorziening, is volledig stilgelegd vanwege het dramatisch lage waterpeil van de Donau. Het is voor het eerst in meer dan vier decennia dat de enige kerncentrale van het land volledig van het net gaat door een tekort aan koelwater. Midden in een hittegolf valt daarmee een centrale weg die doorgaans bijna de helft van de Hongaarse elektriciteit levert.

De situatie was al dagen aan het verslechteren. Paks ligt ongeveer 100 kilometer ten zuiden van Boedapest en gebruikt water uit de Donau om zijn vier reactorblokken te koelen. Na maanden van droogte en herhaalde hittegolven is de rivier tot historische dieptepunten gezakt. Voor de volledige stop was het vermogen al stapsgewijs teruggebracht tot ongeveer tien procent. Nu ligt de productie volledig stil en niemand kan met zekerheid zeggen wanneer er weer voldoende water beschikbaar is.

Premier Péter Magyar sprak van meerdere kritieke dagen voor het elektriciteitsnet. Temperaturen tot 40 graden jagen tegelijkertijd het verbruik voor airconditioning en koeling omhoog. Precies op dit moment ontbreekt ongeveer 2.000 megawatt aan productiecapaciteit. De regering overweegt daarom verplichte verbruiksbeperkingen voor grote bedrijven en vraagt huishoudens, overheidsdiensten en ondernemingen vooral ’s avonds minder stroom te gebruiken.

Olie- en energiebedrijf MOL heeft aangekondigd zijn verbruik aanzienlijk te verlagen. Ook overheidsgebouwen moeten besparen: decoratieve verlichting gaat uit en niet-noodzakelijke evenementen of vergaderingen kunnen worden uitgesteld. Toch moet Hongarije extra elektriciteit uit het buitenland inkopen. Dat wordt duur. Reuters schat de mogelijke economische schade op 100 tot 200 miljard forint, omgerekend enkele honderden miljoenen dollars.

Extra lastig is dat zo’n stillegging niet eenvoudig kan worden teruggedraaid zoals het omzetten van een lichtschakelaar. Een kerncentrale moet gecontroleerd worden afgeschakeld, bewaakt en later stap voor stap opnieuw worden opgestart. Zelfs als het peil van de Donau plots stijgt, is het volledige vermogen niet meteen beschikbaar. Tegelijkertijd kan extreme hitte extra druk zetten op leidingen, transformatoren en andere centrales. Eén knelpunt kan daardoor een keten van nieuwe problemen veroorzaken.

De crisis stopt niet bij de Hongaarse grens. In Servië levert de grootste waterkrachtcentrale aan de Donau nog maar een fractie van haar normale vermogen. Ook Roemenië kampt met problemen bij de elektriciteitsproductie. Lage rivierstanden hinderen bovendien scheepvaart, toerisme en watervoorziening. In meer dan honderd Hongaarse gemeenten gelden al beperkingen voor het watergebruik.

Een landelijke blackout is tot nu toe niet gemeld en de autoriteiten zeggen dat de voorziening veilig blijft. Maar de beschikbare reserve is duidelijk kleiner geworden. Als nu nog een grote centrale, een belangrijke hoogspanningsverbinding of grensoverschrijdende import uitvalt, kan de situatie snel ernstiger worden. Dat is de echte waarschuwing van deze gebeurtenis: elektriciteitsnetten zijn niet alleen afhankelijk van kabels, brandstof en techniek, maar ook van water, weer en goed functionerende buurlanden.

Voor huishoudens is dit geen reden tot paniek, maar wel een duidelijke wake-upcall. Opgeladen powerbanks, batterijlampen, drinkwater, houdbaar voedsel, contant geld, een radio en een plan voor medicijnen of koeling zijn geen overdrijving. Wie elektrische rolluiken, garagedeuren of kookplaten gebruikt, moet ook weten wat de handmatige oplossing is. Hongarije laat zien hoe snel extreme hitte en een uitgedroogde rivier zelfs een modern Europees energiesysteem onder druk kunnen zetten.

Bron: Reuters, 1 en 2 augustus 2026; Associated Press, 1 augustus 2026; Euronews, 30 juli 2026.